Angst voor de natuur overwinnen

In mijn vorige blog noemde ik het wijdverbreide bijgeloof over wilde dieren in Afrika. Arme mensen zijn vaak nogal afhankelijk van wat hun lokale omgeving levert, maar tegelijkertijd boezemt die omgeving angst in. Hoe komt dat, en hoe kun je die hindernis voor landschapsherstel beteugelen? Goede kennis van het ecosysteem is de sleutel.

Toen ik lang geleden met een baby in mijn armen een cobra aantrof bij de voordeur van mijn huis aan de rand van de bush raakte ik in paniek. Ik vroeg iemand de slang te komen doodschieten. Maar een lokale bewoner veroordeelde mijn (re)actie. “Kom jij hier om onze natuur te verwoesten?” Ik kocht een boekje over slangen. De volgende cobra maande ik met zwaaiende armen om weer te verdwijnen. Die richtte zich even op maar besloot te verdwijnen. De derde, vierde, vijfde cobra zag ik al verdwijnen zodra ik ze zag, ze hadden mij eerder gezien dan ik hen. Voor de zesde van bijna 2,5 meter lang kwam ik net te laat thuis. Ik trof de tuinman bezweet en trillend aan, met een dikke stok, op veilige afstand van de dode slang. Een andere slang, de twijgslang, toch dodelijk bij een beet, mocht van mij rustig in de tuin blijven wonen, in de bomen boven mijn kleine kinderen. Ik had gelezen dat zo’n twijgslang hooguit een paar seconden op de grond is, om snel van de ene naar de andere boom te komen. Gaandeweg leerde ik de dierenwereld in de aangrenzende bush kennen, groeide de overtuiging dat dierengedrag nogal voorspelbaar is en verdween de angst maar niet de oplettendheid.

De geleerde les: Kennis doet angst verdwijnen. Arme lokale bewoners kunnen zich niet goed beschermen tegen de gevaren, de plagen en de ziektes die hun nabije omgeving levert. Daardoor zijn veel wilde dieren vogelvrij, denk aan kruipend gespuis en aan de top van de voedselketens. Verdwijnt die top, dan verstoort dat de hele voedselketen met plagen tot gevolg. De nabije omgeving wordt minder robuust, kwetsbaarder, minder veerkrachtig voor schokken van buitenaf zoals een droogte of een stortbui. Voeg daar nog eens bij dat de mensen erop zijn aangewezen voor hun bestaan, en door hun armoede de vruchtbaarheid van hun akkers niet op peil kunnen houden en voilà, de landschapsdegradatie voltrekt zich.

Goede ecologische kennis is een van de sleutels in landschapsherstel in armoedecontexten. Vooral oudere generaties beschikken ongetwijfeld over veel kennis van hun eigen nabije omgeving. Toch degradeert die omgeving. Dat is paradoxaal. De lokale kennis moet worden aangeboord voor landschapsherstel, en tegelijkertijd moet het lokale kennisniveau van het ecosysteem waarin en waarvan de bewoners leven omhoog.

Kennis informeert besluiten en acties. Arme mensen moet de ‘luxe’ worden geboden om met een lange termijn visie hun nabije omgeving te beheren, te herstellen, te exploiteren, te koesteren. Dat is duur voor ze. Vergelijk dat met cash based programming. Met baar geld in regelmatige termijnen durven mensen langere termijn plannen te maken die uiteindelijk beter uitpakken. Krijgen arme mensen die luxe niet, dan blijft landschapsherstel een luxe die ze zich niet kunnen veroorloven.

1 reactie

  • Nice write-up. It’s really nice to have knowledge about animals. I wish this message can reach a large number of people in in order to create awareness.

    Abdul Sheik Kargbo

Laat een reactie achter

Opmerkingen moeten worden goedgekeurd voordat ze worden gepubliceerd